Onderzoek toont aan: Belgische parlementsleden ontbraken technische kennis in aankoopdossier F-35

23/02/2021, 13:42
De F35A van Lockheed Martinmet stealthtechnologie
Shares148

Heeft het parlement gewogen op de aankoop van de F-35 voor de luchtmacht? Niet echt, leert onderzoek van politicoloog Yf Reykers (Universiteit Maastricht). Het grootste probleem: een gebrek aan technische kennis bij de parlementsleden.

De Belgische luchtmacht vliegt vanaf 2025 met de F-35 van de Amerikaanse vliegtuigbouwer Lockheed Martin. De regering-Michel I ondertekende in oktober 2018 een aankoopcontract, nadat het toestel met ruime voorsprong uit een aanbesteding was gekomen. Ons land betaalt 3,8 miljard euro voor 34 gevechtsvliegtuigen. Die moeten de stilaan verouderde F-16’s vervangen.

De aankoop van de F-35 – ‘het contract van de eeuw’ – was omstreden. Vooral de toenmalige oppositiepartijen sp.a en Groen vonden de aanbestedingsprocedure bedrieglijk. Ze hadden het over een schijnproces in het voordeel van de F-35. Ook binnen de krijgsmacht waren er twijfels.

In een nieuw onderzoek stelt Yf Reykers zich de vraag of het parlement voldoende gewapend was om met dit complexe dossier om te gaan. Sinds het Agustaschandaal (1994) hebben Belgische parlementsleden de mogelijkheid om geheime documenten in te kijken in de commissie Legeraankopen. Dat is een sterk middel voor parlementaire controle dat niet in alle landen bestaat.

Klokkenluiders

“Alleen: dit is niet heiligmakend”, zegt Reykers. “In de eerste plaats moeten parlementsleden ook volop gebruikmaken van hun controlerecht. De partijdiscipline in België maakt dit moeilijk, zeker binnen de meerderheid. Daarnaast is ook de technische kennis van parlementsleden belangrijk in dossiers waarin militaire, strategische en economische belangen allemaal meespelen.”

Hier schort het aan. “Parlementsleden bleken in het F-35-dossier meestal afhankelijk van de mediaberichtgeving, buitenlandse ervaringen en ‘klokkenluiders’. Het gevolg hiervan was dat het debat vaak oppervlakkig bleef en achter de feiten aanholde. Soms ondergroeven partijen hun eigen geloofwaardigheid (sp.a brandde zich aan vervalste mails over het F-35-dossier, JVH).”

Een oplossing? Reykers kijkt naar naar Duitsland, Frankrijk en Zweden, waar verkozenen kunnen terugvallen op een onafhankelijke studiedienst in het parlement. “Als je de bijdrage van het parlement in militaire dossiers wilt versterken, dan begin je het best met de opbouw van een structurele expertise. Dat kan binnen de Kamer zelf, maar ook via studiediensten of door terug te vallen op externe experts. In Canada werkt men sinds 2015 met een onafhankelijke expertencommissie.”